این نوع مدرسه ها رفتار نامطلوب دانش آموزان را به ظاهر با سرزنش، طرد، تنبیه بدنی و حتی اخراج آنان حل می کنند و با اجرای مجموعه یی از مقررات رفتاری و تحصیلی از پیش تعیین شده و انتظار اطاعت و فرمانبرداری تلاش می کنند مهم ترین رسالت خود را که رساندن کاروان دانش آموزان به سرمنزل مقصود یعنی پایان یک دوره تحصیلی است، تحقق بخشند.
این مربیان وجود دانش آموزان ناسازگار یا عقب مانده تحصیلی را که در وسط راه به دلایل شخصی، خانوادگی یا فرهنگی از قافله عقب می مانند و هرگز به مقصد نمی رسند امری طبیعی و کمتر به مدرسه مرتبط می دانند. بدیهی است نتیجه این روش و اخراج دانش آموزان بی انضباط از مدرسه گسترش مسائل رفتاری در جامعه است؛ جامعه یی که در آن مربیانی متخصص وجود ندارند تا با تلقی مساله به عنوان مشکل تربیتی آن را ریشه کن کنند.

مشکلات رفتاری و تحصیلی می تواند ناشی از تضادها و تفاوت های فرهنگی و در نتیجه روش های متفاوت تربیتی خانواده ها یا ناآگاهی دانش آموزان از مقررات و انتظارهای مدرسه باشد. در عین حال بسیاری از مشکلات رفتاری ناشی از اوضاع درونی مدرسه است. برخوردهای نامطلوب با دانش آموزان، روش های تدریس نامناسب، بی توجهی به نیازهای گروه های مختلف سنی، نامناسب بودن فضاهای آموزشی با نیازهای روانشناختی کودکان و نوجوانان از عواملی است که در شکل گیری رفتار ناسازگارانه و مسائل تحصیلی موثر است.

مدرسه باید برای کاهش رفتارهای نامطلوب و گسترش ارزش های اخلاقی در دانش آموزان برنامه ریزی کند و با به کارگیری نیروی انسانی متخصص و دلسوز از عواملی که موجب بروز یا تشدید رفتارهای ناشایست و ایجاد مسائل انضباطی یا تحصیلی در مدرسه می شود جلوگیری کند.

برقراری خط مشی و سیاست کلی برای انضباط و چگونگی رفتار در مدرسه، تعیین دقیق رفتارهای قابل پذیرش و غیرقابل پذیرش و تدریس ارزش های مورد نظر طی برنامه های درسی تا حد زیادی از بروز رفتارهای ناشی از ناآگاهی و بی اطلاعی از انتظارها و مقررات اجتماعی مدرسه جلوگیری می کند به خصوص اگر دانش آموزان بتوانند تجسم الگوهای مورد نظر را در رفتار و نحوه برخورد معلمان خود بیابند.
دانش آموزانی که به دلیل شرایط خاص و مشکلات شخصیتی از قبیل کمبود اعتماد به نفس، وجود اضطراب و... قربانی آزارگری و خشونت دیگران می شوند نیازمند کمک و حمایت اند.
با مشاهده دقیق و بررسی رفتار دانش آموزان در کلاس، حیاط و ساختمان مدرسه از طریق معلم، مشاور و سایر مسوولان پرورشی می توان این کودکان را شناسایی کرد و با آموزش مهارت های اجتماعی و بهبود اعتماد به نفس توانایی دفاع از خود را در آنان پرورش داد.

امروزه مدرسه ها تصور دیگری از دانش آموز و مسائل رفتاری و تحصیلی وی دارند. مدرسه امروز برای پیشگیری و کاهش مسائل رفتاری و تحصیلی و تقویت ارزش های مثبت زندگی فردی و اجتماعی ناگزیر است در اوضاع مدرسه و در نقش عوامل ذینفع یعنی همه کسانی که در مسوولیت خطیر تعلیم و تربیت نونهالان مشارکت دارند تغییراتی ایجاد کند. بخشی از تغییرات ضروری در مدرسه عبارتند از:

● مدیر و کادر آموزشی و پرورشی
از مهم ترین عوامل تضمین کیفی آموزش و پرورش در مدرسه انتخاب مدیر شایسته است؛ مدیری که علاوه بر تخصص و تجربه کافی از ویژگی های شخصیتی مورد نیاز برای این حرفه برخوردار باشد. نقشی که مدیر، معلمان و کارکنان مدرسه در جامعه امروز برعهده دارند نقشی بسیار پیچیده و در عین حال سازنده است. جامعه امروز از مدیران مسوولیت دیگری سوای اداره کردن معلمان و شاگردان و ایجاد نظم و ترتیب در مدرسه انتظار دارد و آن ایفای نقش رهبری آموزشی است. لازمه این مسوولیت جدید در مرحله اول تغییر نگرش ها، باورها و اعتقادهای مدیر در مورد مدیریت انسان هاست. از نکته های مهمی که لازم است مدیران و معلمان در مورد دانش آموزان به یاد داشته باشند این است که مرز مشخصی بین مسائل عاطفی - اجتماعی و مسائل تحصیلی وجود ندارد و اگر مدرسه می خواهد به رشد ذهنی دانش آموز کمک کند باید راه هایی برای تاثیر بر وی بیابد. پذیرش بدون قید و شرط دانش آموز، تحریک عواطف مثبت، تامین محیط و اوضاع مناسب برای ایجاد انگیزه از راه هایی است که ذهن کنجکاو دانش آموز را به فعالیت می اندازد.
تعلیم و تربیت دانش آموزان فعالیتی گروهی و دسته جمعی است و لازم است همه کسانی که در مدرسه با دانش آموز سروکار دارند به دانش و مهارت های لازم اخلاقی و علمی مجهز شوند. آموزش مداوم معلمان و کارکنان و تجهیز آنان به مهارت ها و توانایی های لازم برای مقابله با همه عواملی است که مانع رشد هماهنگ کودکان و نوجوانان شود.
نکته دیگر که لازم است مورد توجه مدیران باشد حمایت از معلمان است. انتظار وسیع از حرفه تدریس و فشارهایی که جامعه بر دوش معلمان نهاده است در بسیاری از موارد به خستگی مفرط معلم، تنش و بیماری های عصبی می انجامد و این امر علاوه بر تهدید سلامت وی در روش های برخورد آنان یا دانش آموزان تاثیر منفی برجای می گذارد. بنابراین علاوه بر حمایت حرفه یی لازم است شرایط کار در مدرسه به نحوی سازمان یابد که رضایت معلمان را جلب کند.

● دانش آموزان
مدرسه امروز برای پیشگیری و کاهش بسیاری از مسائل تحصیلی و رفتاری از خود دانش آموزان کمک می گیرد.تحقیقات مختلف بر این امر تاکید دارد که دانش آموزان می توانند علاوه بر کمک در حل مسائل و مشکلات رفتاری خود در مسائل تحصیلی نیز به یکدیگر کمک کنند و با آموزش خاصی که دریافت می کنند به جبران ضعف ها و کمبودهای درسی دانش آموزان ضعیف تر بپردازند.این نوع آموزش علاوه بر آنکه وظیفه کمک به دانش آموزان عقب افتاده تحصیلی را بر عهده دانش آموزان بزرگ تر می گذارد، به تقویت رابطه های پرمعنا بین دانش آموزان مدرسه نیز منجر می شود و می تواند وسیله یی برای رشد احساس مسوولیت، رهبری و ایجاد اعتماد به نفس در دانش آموزان بزرگ تر باشد.

تاثیر این نوع مشارکت در تحول مدرسه، غنی کردن روش های آموزش و پرورش و انعطاف پذیری فعالیت ها قابل انکار نیست. همکاری دانش آموزان می تواند در تدوین و اجرای قوانین انضباطی و حتی تنظیم و بازسازی فضای فیزیکی مدرسه موثر باشد. این نوع مشارکت با بهره گیری از استعدادها و توانایی های دانش آموزان آنان را به عنوان افرادی ارزشمند تلقی می کند و مقدمه یی برای تربیت شهروندان مسوول خواهد بود.

● مشارکت جامعه محلی
مشارکت و جلب همکاری اولیا برخلاف آنچه در مدرسه های سنتی معمول است محدود به مشارکت مالی، همراهی دانش آموزان در گردش های علمی یا تزیین مدرسه برای جشن ها نیست. اولیا می توانند بهترین دوستان و همکاران مدرسه باشند و در تقویت امکانات آموزشی و تربیتی مدرسه، سازگاری تحصیلی و به خصوص کاهش مسائل رفتاری فرزندان خود سهم بسیار مهمی داشته باشند. اولیا می توانند با مشارکت در کارهای داوطلبانه، مشاهده فعالیت های دانش آموزان، کمک به معلم در کلاس، شرکت در کمیته های مشورتی و تصمیم گیری مدرسه، شرکت در جلسه های عمومی سخنرانی ها و بازدیدها مدرسه را از استعداد و تخصص خود بهره مند سازند و سهم موثری در بهبود کیفی آموزش و پرورش داشته باشند.

از مسوولیت های مدرسه امروز حمایت از اولیا و تقویت مهارت های تربیتی آنان است. نتایج تحقیقات در ایران نشان می دهد یکی از نیازهای عمده اولیا آگاهی از خط مشی و انتظارهای مدرسه است. در این زمینه لازم است مسوولان مدرسه اولیا را با انتظار آموزشگاه، درک بهتر قوانین و مقررات مدرسه و نظارت بر تحصیل و رفتار فرزندانشان به دست آورند.

● ضرورت بازسازی فضای آموزشی مدرسه
دانش آموزان بخش مهمی از زندگی خود را در مدرسه می گذرانند و این دوران می تواند به عنوان غنی ترین و پرخاطره ترین سال های زندگی انسان محسوب شود. از این رو لازم است فضاهای آموزشی با نیازها و وضع جسمانی و روانی دانش آموزان تطبیق داده شود.

نوع معماری مدرسه و محوطه بازی و تنظیم فضاهای متفاوت داخل ساختمان عامل مهمی در ارائه فعالیت های آموزشی و پرورشی و ایجاد انگیزه و علاقه به مدرسه و تحصیل است. این فضاها باید علاوه بر ارتباط با هم، به نحوی طراحی شود که فعالیت های گروهی و همکاری بین دانش آموزان را میسر کند. امروزه در بسیاری از کشورها برای امنیت بیشتر و جلوگیری از تراکم و ازدحام دانش آموزان و اداره بهتر آموزشگاه، ساختمان مدرسه ها برای عده معدودی از دانش آموزان (حداکثر ۳۰۰ نفر در دوره ابتدایی) طراحی می شود.در مناطق پرجمعیت کشور ما که ایجاد آموزشگاه های متعدد پرهزینه و غیرعملی است، ساختمان مدرسه را می توان به نحوی طراحی کرد که از بخش های مجزایی که دارای فضای بازی، سرویس های بهداشتی، تجهیزات مخصوص به خود برای گروه های سنی مختلف است، تشکیل شود. این امر به طور مسلم مسوولان مدرسه را در شناخت و اداره بهتر دانش آموزان و پیشگیری از مسائل رفتاری آنان کمک خواهد کرد.

● شرایط ضروری برای تغییر
با آنکه هم زمان با تغییر و تحول های جامعه انتظار تغییر در نگرش، رفتار و اقدام های آموزشی و تربیتی مدیران و معلمان طبیعی به نظر می رسد اما ایجاد تغییر در روش های سنتی آموزش و پرورش چه در امور تحصیلی و چه در کنترل رفتار یا رشد اخلاقی و اجتماعی دانش آموزان بدون برخورداری از حداقل تمرکز و بدون تغییر نگرش مسوولان سطوح بالای آموزش و پرورش میسر نیست.وقتی همه دستورها از بالا صادر می شود و مدیران موظف به اجرای آن می شوند مدیران و معلمان کمتر می توانند روش های جدید را به کار گیرند و از خلاقیت و ابتکار خود در پیشبرد امور مدرسه استفاده کنند. بدین سبب لازمه حرکت از مدیریت سنتی به رهبری آموزشی و از مدرسه سنتی به مدرسه یی پویا و اثربخش برخورداری از استقلال و آزادی عمل به همراه تجهیز مدیران به دانش مدیریت امروز است.

یکی دیگر از عواملی که مدیران را از پرداختن به وظایف اصلی مدیر بودن یعنی ارتقای کیفی آموزش و پرورش باز می دارد کمبود متخصصان اداری و پرورشی در مدرسه و ضرورت کسب نظر مستمر از مدیر است. عملکرد مطلوب مدرسه به این امر بستگی دارد که اعضای هر یک از زیرمجموعه ها یا واحدهای مدرسه (زیرمجموعه معلمان، زیرمجموعه اداری، زیرمجموعه کارکنان) بالاترین تخصص و مهارت را در زمینه کارهای مربوط به خود داشته باشند.

همان گونه که استقلال نداشتن مدیر در امور مدرسه مانع به کارگیری روش های نوین تحصیلی یا رفتاری می شود، کمبود تخصص کارکنان آموزشی، اداری و خدماتی نیز به عملکرد مطلوب مدرسه لطمه می زند. به پیشنهاد یکی از محققان مدیریت مشکل فوق را شاید بتوان با تربیت نیروهای متخصص اداری در زمینه هایی مانند دفترداری، انبارداری، حسابداری و... و انتقال نیمه وقت آنان به مدرسه های منطقه حل کرد. این امر موجب می شود برخی از مسوولیت های اداری مدیر از دوش وی برداشته شود و به وظیفه اصلی خود یعنی ارتقای آموزش و پرورش دانش آموزان بپردازد و بتواند خلاقیت و توانایی های خود را صرف ابعاد غیراداری کند. مدرسه هایی اثربخشند که در آن سهم و وظایف افراد به طور کامل مشخص شده و همه کارکنان آن مهارت های لازم حرفه یی را کسب کرده باشند.

حمیده حمیدی

گزارش : روزنامه اعتماد    
http://www.aftab.ir/news/2008/aug/04/c3c1217850031_science_education_education_training_school.php