.............

2) جداي از نگاه هاي مذموم امثال امام محمد غزالي و ملامحسن فيض كاشاني به عشق ، مي توان گفت كه بهترين و عميق ترين غذاي دل ، عشق است . اما بايد به قول دكتر علي شريعتي بين عشق و ايمان پل زد تا از آفات آن مصون ماند . شريعتي ايمان بي عشق را زنداني پر از زنجير و غـل و بند مي داند كه روح را مي ميراند و دل را ويرانه مي سازد . ( گفتگوهاي تنهايي ، ص 86 ) .
همان گونه كه عشق بي ايمان آسيب زا است ، در آسيب شناسي روابط عاشقانة دختر و پسر بايد توجه داشت كه عشق مبتني بر جهل و عـدم آگاهي و صرفا متكي بر احساس نيز سوزنـده است و ممكن است منجر به شكست در روابط عاشقانه شود . از اين رو هرگز نبايد به داده هاي محصول عشق بسنده نمود و پيش از ورود به فضاي عشق ، نبايد آن را آسان گرفت كه به قول حافظ :
الا يا ايها الساقي ادر كاسا و ناولها          كه عشق آسان نمود اول، ولي افتاد مشكل ها
عوامل زمينه ساز در ايجاد روابط نا سالم ميان دختر و پسر
ابتدا بايستي مراد و منظور از واژه رابطه فهميده شود و سپس معيار و ملاك ما از اينكه به مجموعه‌اي از روابط سالم و به مجموعه‌اي ديگر ناسالم مي‌گوييم چيست؟
رابطه واژه‌اي عربي است كه در معناي تماس و وصل شدن به كار مي‌رود و در گفتار روزمره به مجموعه‌اي از رفتارهايي اطلاق مي‌شود كه در تماس با يكديگر ابراز مي‌كنيم.
رابطه و برقراري آن با ديگران في نفسه محكوم به فساد و تباهي نيست و اين، هدف و مقصود نهايي و غايي طرفين است كه صفت سالم يا ناسالم بودن را به همراه خواهد داشت. اين نكته را هم بايد متذكر شد كه در جوامع مختلف، بنا به نوع فرهنگ و آداب و رسوم و آموزه‌هاي ملي، تعاريف مختلفي از روابط سالم و ناسالم ارائه مي‌شود.
در اين نوشتار سعي بر اين است تا عوامل زمينه ساز در ايجاد روابط ناسالم ميان دختر و پسر مورد بررسي قرار گيرد. اين عوامل را مي‌توان در چهار بخش طبقه‌بندي كرد:
1- عوامل دروني و رواني: اين عوامل به شرط وجود ساير عوامل، مي‌تواند موجبات برقراري روابط ناسالم را فراهم نمايد. تفاوت در حالات روحي و رواني  و اخلاقي دختران و پسران و علايق و خواسته‌هاي آنان مي‌تواند باعث بروز روابط ناسالم ميان اين دو شود. تفاوت دروني ديگري كه مي‌توان نام برد قوه شهوت نهفته در نهاد آدمي است كه في‌نفسه نيروي محرك مثبتي است به اين جهت كه باعث جذب دو جنس مي‌شود و دليلي است براي رابطه مثبت و زندگي مشترك؛ اما همين نيروي مثبت اگر در جهت ميل به هوسراني قرار گيرد، تبديل به بلايي خانمانسوز مي‌گردد كه نمونه آن در همه جوامع يافت مي‌شود.
2- عوامل اجتماعي: عوامل اجتماعي را به دليل اهميت خانواده به عنوان يك اجتماع كوچك و مهمترين اجتماع در رشد و تربيت افراد به دو بخش تقسيم مي كنيم:                                    الف) عوامل خانوادگي       ب) ساير عوامل اجتماعي
الف) عوامل خانوادگي: خانواده به عنوان اولين كانون رشد و تعالي جوانان در سعادت و شقاوت دختران و پسران نقش كليدي دارد. اگر خانواده داراي شرايط و احوال خوبي باشد، در امر تعليم و تربيت فرزند خود موفق خواهد بود. عواملي نظير بيسوادي، نداشتن آگاهي كافي از روشهاي تعليم و تربيت و عدم ارتباط مناسب والدين با يكديگر مي تواند دليلي براي بروز روابط ناسالم ميان دختران و پسران باشد.
ب) ساير عوامل اجتماعي: علاوه بر عوامل خانوادگي تاثيرگذار بر روابط دختر و پسر، ساير عوامل اجتماعي نيز در سطحي فراتر بر روند رفتار و روابط آنان تاثير مي گذارد. بافت جامعه از لحاظ آداب و رسوم و عادات غالب مردم در قوميتهاي مختلف و همچنين روابط مردم در طبقات مختلف جامعه، باعث ايجاد تفاوتها و چالشهاي ميان افراد شده و زمينه ايجاد روابط ناسالم را بوجود مي آورد.
3- عوامل اقتصادي: عوامل اقتصادي را اگر به صورت يك طيف در نظر بگيريم، دو سر اين طيف از يك سو فقر و در سوي ديگر ثروت مي باشد. هر دوي اين اوضاع در تجربيات گوناگون نشان داده كه در بيشتر مواقع، داراي عدم روابط سالم است. البته استثنائاتي هم وجود دارد، امّا آنچه مسلّم است، اين است كه در همه جوامع، از جمله عوامل مهمي كه باعث ترويج فساد و فحشا مي شود، فقر است. و همچنين گروهي از افراد كه داراي ثروت و توانايي مالي زيادند، در صورت وجود ساير عوامل، داراي روابط ناسالمي خواهند بود.
4- عوامل فرهنگي: با دقت در فرهنگ حاكم بر جوامع مختلف در مي يابيم كه تفاوتهاي زيادي ميان اين فرهنگ ها وجود دارد و هر كدام از آنها تعريفي از رابطه سالم و ناسالم ارائه داده اند، اما آيا تعريف سالم بودن يك رابطه دليل بر عدم وجود رابطه ناسالم است؟ مثلا در جوامعي كه حتي داشتن روابط جنسي ميان دختران و پسران به شرط وجود رضايت دختر، يك امر عادي و غير جرم محسوب مي شود، آيا به صرف جرم نبودن اين روابط، مي توان بر سالم بودن آن صحه گذاشت؟ از سوي ديگر جوامعي كه اين روابط در آنها جرم محسوب مي شود و قطعا از نظر فرهنگي، عملي ناشايست است، راه هاي جايگزيني را براي ايجاد رابطه صحيح و سالم ميان دختران و پسران بوجود مي آورد؟ در مجموع مي توان گفت براي اينكه بتوان از ايجاد روابط ناسالم جلوگيري كرد، بايد عوامل فرهنگي تاثيرگذار را تشخيص داده و البته بايد نوع و تفاوت فرهنگ ها را در اين راه مد نظر قرار داد.
رابطه دختر و پسرازديد علما و متفكران ديني
براى پاسخ به اين سؤال، بيان نكات در قالب سؤال لازم است:
1- منظور از روابط بين زن و مرد چيست؟
2- منظور از روابط اجتماعى چيست؟
3- آيا روابط اجتماعى، مستلزم رابطه زن با مرد است و اگر چنين است، اين روابط چگونه بايد باشد؟
پاسخ: روابط بين زن و مرد، به صورت‏هاى زير، متصور است:
1- رابطه زن و شوهرى.
2- رابطه علمى.
3- رابطه حرفه‏اى و شغلى.
4- رابطه دوستانه.
رابطه زن و شوهرى‏
اگر رابطه زن و شوهر بر اساس موازين شرعى و عقد رسمى، تحقق پيدا كند، مورد تأييد و تأكيد اسلام مى‏باشد كه ده‏ها آيه و صدها روايت از معصومين در مورد اهميت ازدواج و روابط زناشويى، شاهد بر اين مدعاست. خانواده، مهم‏ترين كانون و نهاد اجتماعى است كه با ازدواج و رابطه زن و مرد، شكل مى‏گيرد. بنابراين، از نظر اسلام، اين نوع رابطه اجتماعى، مشروع و مورد تأكيد است و زن و مرد، هر دو، در شكل‏گيرى آن سهيمند.
رابطه علمى بين زن و مرد
اين نوع رابطه، با حفظ موازين شرعى و رعايت حدود الهى از ناحيه زن و مرد، مجاز است و بهترين مصداق بارز آن، رابطه بين استاد و شاگرد است؛ اعم از اين كه استاد، زن باشد و شاگرد، مرد يا شاگرد، زن باشد و استاد، مرد. آن چه مهم است، رعايت موازين شرعى است. اگر احكام الهى مراعات شود، اين نوع رابطه، نه تنها مجاز است، بلكه مورد تأكيد اسلام است و اگر حدود الهى مراعات نشود و حريم‏هاى بين محرم و نامحرم شكسته شود، اسلام از اين رابطه، ناخشنود است و از آن، نهى مى‏كند؛ زيرا به ضرر زن، مرد و جامعه است.
رابطه شغلى و حرفه‏اى‏
فعاليت‏هاى شغلى موجود در جامعه، به سه دسته تقسيم مى‏شوند:
1. شغل‏هايى كه الزاماً بر عهده زنان است و با وجود زنان، جايز نيست كه مردان، آن شغل‏ها را انتخاب كنند؛ مثل شغل مامايى و كارهايى كه جنبه زنانه محض دارد. در اين گونه موارد، اسلام تأكيد مى‏كند كه شغل‏هاى حساس و مهمى را كه مربوط به بانوان است، خودشان بر عهده گيرند طبعاً نوع رابطه شغلى، در اين جا، بين زنان است و مردان، حق ورود به اين مشاغل را ندارند؛ مگر در شرايط ضرورى.
2. شغل‏هايى كه مخصوص مردان است؛ مثل كارهاى شاق و سختى كه با فيزيك بدن زن و روحيات او سازگار نيست و طبيعى است كه پذيرفتن اين گونه كارها كه براى زن يا جنين او ضرر داشته باشد، جايز نيست.
3. شغل‏هايى كه مشترك بين زنان و مردان است كه اكثر موارد و بيشتر كارها، تقريباً بين زن و مرد مشترك است. در اين گونه كارها، اگر زن و مرد، ضوابط شرعى را رعايت كنند و مرتكب عمل حرامى نشوند، مى‏توانند با هم مشاركت فعال داشته باشند؛ مانند نمايندگى مجلس، معلمى و صدها كار ديگر.
رابطه دوستى بين دختر و پسر
اين نوع رابطه، از نظر اسلام حرام است و قرآن از دوستى بين دختر و پسر و اين گونه روابط، نهى كرده است؛ زيرا عفت عمومى جامعه، با اين گونه روابط، آسيب جدى مى‏بيند؛ پايه‏هاى ازدواج و خانواده سست مى‏شود و صدها مفسده اخلاقى براى دختر، پسر و جامعه دارد. بدون ترديد، اگر ائمه عليهم‏السلام از حضور زنان در جامعه نهى كرده‏اند، اين نهى، كلى و مطلق نيست؛ بلكه سيره عملى آنها به اين امر مطلق، تخصيص مى‏زند و نشان مى‏دهد كه منظور آنان، اين نيست كه زنان، مطلقاً نبايد در امور اجتماعى مشاركت داشته باشند؛ بلكه منظور آنها اين است كه زنان، بدون دليل موجه، نبايد در ميان مردان و مقابل چشم آنها قرار گيرند و در صورت لزوم، بايد حضورشان در حد نياز و ضرورت باشد و زائد بر آن، به صلاح زنان و جامعه نيست؛ زيرا مى‏تواند مفسده‏هاى زيادى داشته باشد.
نكته ديگرى كه بايد به آن توجه كرد، اين است كه اجتماعى بودن زنان و داشتن جايگاه اجتماعى، مستلزم حضور بى‏رويه و بدون دليل در ميان مردان نيست؛ بلكه خود زنان مى‏توانند تشكل‏هاى اجتماعى - فرهنگى داشته باشند و در اين تشكل‏ها، در زمينه‏هاى گوناگون، حضور فعال داشته باشند. بنابراين، اسلام از حضور و مشاركت زنان در مسائل اجتماعى، نهى نمى‏كند؛ ضوابط، قوانين و حدود اين حضور را مشخص مى‏كند و اين، به خاطر مصونيت زنان از آسيب‏هاى اجتماعى است و از سوى ديگر، به خاطر مصون ماندن جامعه از آسيب‏هايى است كه از ناحيه زنان و مردان فرصت‏طلب، به وجود مى‏آيد. بنابراين، هيچ تناقضى بين آموزه‏هاى دينى وجود ندارد و همه آنها، هماهنگ با يكديگر و متناسب با نياز جامعه انسانى است.
با توجه به شرايط خاص دوران جوانى و طولانى بودن دوران تجرد اغلب دانشجويان و خطرات جدى تمايلات آشكار و پنهان غرائز نفسانى، لازم است برادران و خواهران دانشجو، روابط خود را از نظر كمى و كيفى تحت كنترل قرار دهند و در سطح ضرورت، حفظ كنند. بنابراين، توصيه ما اين است كه به نكات زير توجه كرده، حتماً به آنها عمل كنيد:
1. اگر ضرورتى ايجاب نمى‏كند، از ايجاد رابطه با نامحرم، پرهيز شود و خواهران دانشجو، در مقابل افراد نامحرم، رفتارى متكبرانه داشته باشند؛ نه رفتارى صميمانه. در احكام شرعى آمده است كه در غير ضرورت، مكروه است كه مرد با زن، هم‏صحبت شود؛ مخصوصاً مرد و زن جوان كه علت آن اين است كه چه بسا همين هم‏صحبت شدن‏ها، غرايز جنسى افراد را تحريك كند و يك الفت و محبت شهوانى بين مرد و زن ايجاد گردد و نقطه آغازى براى غوطه‏ور شدن در انحراف و فساد شود. در هر حال، انسان بايد دقيقاً درون خود را بكاود و باطنش را عميقاً مطالعه كند تا بفهمد كه صحبت كردن با افراد نامحرم، چه ضرورتى براى او دارد.
2. در صورت ناچارى و ضرورت، روابط با نامحرم، تا آن جا كه به شكستن حريم احكام الهى منجر نشود، اشكالى ندارد. بنابراين، گفت‏وگو و نگاه‏هاى متعارف و بدون قصد لذت و ريبه، اشكالى ندارد؛ اما با اين حال، لازم است كه ارتباط در كلاس‏ها، به گونه‏اى باشد كه كمترين اختلاط پديد آيد و در معاشرت و گفت‏وگو، هنجارهاى شرعى زير رعايت شود:
- از گفت‏وگوهاى تحريك كننده پرهيز شود.
- از نگاه‏هاى آلوده و شهوانى خوددارى شود.
- حجاب شرعى رعايت شود.
- قصد تلذذ و ريبه در كار نباشد.
- دو نفر نامحرم، در محيط بسته، تنها نمانند. بنابراين، سعى كنيد خود را عادت دهيد تا هنگام صحبت با نامحرم، به او نگاه نكنيد و به هيچ قسمتى از بدن او خيره نشويد و قسمت‏هاى باز و پوشيده، برايتان كاملاً مساوى فرض شوند و اين مسأله را با تكرار و تلقين، ادامه دهيد و نيز در همه حال، خدا را ناظر بر اعمال و رفتار خود بدانيد و عفت و حيا را فراموش نكنيد.


الگويي از رفتار معقول دوجنس مخالف
الف) مدخل بحث :
در مقدمه نوشتار ، براي ورود به بحث تأمل بر روي نکاتي چند در رابطه با مفهوم الگو ضروري مي نمايد :
1 ) واژه الگو را مرحوم دهخدا در لغت نامه ، در معاني سر مشق ، مقتدي ، اسوه ، قدوه ، مثال ، نمونه آورده است . و در اصطلاح ، "آلن بيرو" ، الگو" را بدين نحو تعريف نموده است :
الگو آن چيزي است که شکل گرفته و در يک گروه اجتماعي به اين منظور که به عنوان مدل يا راهنماي عمل در رفتارهاي اجتماعي به کار مي آيد ، حضور مي يابد . از ديدگاهي هم کارکردي و هم _ رواني _ اجتماعي بايد گفت الگو ها آن شيوه هاي زندگاني هستند که از صوري فرهنگي منشأ مي گيرند .
افراد بهنگام عمل بطور طبيعي با اين الگو ها سروکار دارند و اعمال آنها با اين الگوها تطابق مي يابند .
ب) طرح آيات مربوطه :
بدنيست ، قبل از هر گونه داوري و تحليل در روابط دختر و پسر ، الگوي منتخب در قرآن ، به نقل از اين کتاب مقدس عيناً منعکس گردند . اين داستان را مي توانيم در سوره قصص از آيه 23 به بعد ببينيم (4) : داستان مربوط به زماني است که حضرت موسي از شهر مصر با حال ترس و نگراني از دشمن به جانب مدين بيرون رفت . در آيه 23/ قصص مي خوانيم " و چون به سر چاه آبي در حوالي شهر مدين رسيد ، آنجا جماعتي ديد که احشام و گوسفندانشان را سيراب مي کردند .
و دو زن را يافت که دور از مردان در کناري به جمع آوري و اختلدها گوسفندانشان مشغول بودند . موسي به جانب آن دو رفته ، گفت شما اينجا چه کار مي کنيد ؟ گفتند که منتظريم تا مردان ، گوسفندانشان را سيراب کرده ، باز گردند ، آنگاه گوسفندان خود را سيراب کنيم و پدر ما مردي سالخورده است . "
در آيه 24 / قصص اشاره شد که موسي گوسفندانشان را سيراب کرد و دست به دعا برداشت . در آيه25/ قصص آمده " موسي هنوز از دعا لب نبسته بود ، ديد که يکي از آن دو دختر با کمال وقار و حياء باز آمده گفت پدرم از تو دعوت مي کند تا به منزل ما آيي و در عوض سقايت گوسفندان ما به تو پاداش دهد. چون موسي نزد او ( شعيب ) و دختران رسيد و سرگذشت خود را با شعيب حکايت کرد ، شعيب گفت اينک هيچ نترس که از شر قوم ستمکار نجات يافتي ." در آيه 25/ قصص مي خوانيم . " يکي از آن دو دختر ( صفورا ) گفت : اي پدر اين مرد را به خدمت خود اجير کن که بهتر کسي که بايد به خدمت برگزيد ، کسي است که امين و تواناست . " و در آيه 26/ قصص آمده" شعيب گفت : من اراده آن دارم که يکي از دو دخترم را به نکاح تو در آورم ... " و در آيه بعد از پذيرش اين عهد از سوي موسي سخن به ميان آمده است .
اگر پذيرفته شده باشد که طرح داستانها در قرآن گزافه نبوده بلکه براي درس ، پند و عبرت است ، در اينصورت بازيگران و نقش آفرينان قصه ها و داستانها الگوهاي خوب يا بدند و نقش آفرينان _ مثبت ، الگوهاي حسنه قرآنند . با اين نگاه اکنون به درسهايي که از اين الگوي حسنه قرآني براي ارتباط دختر و پسر مي توان آموخت ، مي نشينيم .
ج ) درسهايي از الگوي قرآني در ارتباط دختر و پسر :
1) اگر در اين داستان ، دختران شعيب ، الگوي دختران و موسي ، الگوي پسران در روابط دختر و پسر باشد حداقل دو الگوي ارتباطي در اين داستان نفي مي شود ، اول : الگويي که از تعامل آزاد و بي حد و حصر پسر و دختر دفاع مي کند . زيرا ديديم که نقل قرآني دليل آنکه دختران نخواستند با جنس مخالف براحتي اختلاط ، بلکه حتي ارتباط بگيرند .
دوم : الگويي که نفي مطلق ازتباط دختر و پسر مي کند . اين الگو نيز از نگاه قرآني مردود است ، زيرا موسي وقتي دختران را در کنار چاه ديد ، با آنها ارتباط کلامي گرفت و از مشکل آنها پرسيد و اين تعامل حکايت ازمشروعيت از تباط کلامي بين دختر و پسر در صورت ضرورت و نياز دارد .
پس الگوي مطلوب ديني در ارتباط دختر و پسر ، پذيرش ارتباط مقيد و مشروطً است ، نه نفي ارتباط مطلقاً و نه وجود هر گونه ارتباط مطلقاً .
در آيات ديگر از قيود تعامل دو جنس مخالف ، خودداري از نگاه ناروا است ، که از آن در سوره نور(30و31 ) به "غض" بصر ياد شده است . در قرآن فرمان و دستور آن نيست که زن و مرد و دختر و پسر در ارتباط با هم "غمض" بصر که بستن چشم است ، داشته باشند بلکه فرمان ، غض بصر است که منظور کنترل چشم از نگاه خيره ، هوس آلود ، مريض و کنترل نشده است . و اين نکته يعني ارتباط مقيد دو جنس از نگاه ديني .
2) از جمله نکات بسيار مهم که در ارتباط دختر و پسر در آيات مورد بحث مطرح شده ، شيوه راه رفتن دختر شعيب نزد موسي است .
در آيه 26 / قصص اين قيد را "مشي با حيا" ( تمشي علي استحياء ) ذکر نموده است . در تعامل دختر با پسر مشي مبتني بر حياء ، عفاف ، وقار ، متانت بسيار حائز اهميت است . زيرا شيوه حرکت ، سبک سخن گفتن ، نحوه لباس پوشيدن حامل پيام است و در هر فرهنگي ، با مخاطبش سخن مي گويد .
لازم به توضيح است که برخورد متکي به " حيا " ، با برخورهاي غلط ديگر از اساس متفاوت است
" حيا " يک صفت پسنديده اخلاقي است و عبارت است از کنترل ارادي رفتار خويش ، به منظور حفظ حريم بين خود و ديگران . حيا ، رفتاري است اختياري و ارادي ، در حاليکه " شرم " ، يک نوع ناتواني در اظهار وجود و ابراز خود است شرم و خجالت يک حالت هيجاني است که فرد در آن به شکل غير ارادي ، از انجام عملي و يا بيان عقيده اي و يا حضور در جمع و جماعتي ، خودداري مي کند . در چنين و ضعي ، فرد مضطرب است و بر رفتار خود تسلط اندکي دارد و
حال آنكه در حياء‌ فرد بر خود مسلط است . در حياء‌ نيز فرد از انجام دادن اعمال و بيان گفتار و يا برخورد مستقيم با فرد يا افراد اجتناب مي ورزد ، لكن اين اجتناب و خودداري مبتني است بر خونسردي،آرامش و هشياري فرد . در چنين شرايطي ، فرد علي رغم توانايي در تحقق يك عمل ، بنا به دلايلي عقلاني ، ‌از تحقق آن اجتناب مي كند .
در آيه از حياء در رفتار دختر شعيب سخن به ميان آمده، اما رعايت " حيا " در تعامل دختر و پسر مختص دختران نيست . چنانچه در روايات ذيل همين آيات ، وقتي که موسي به منزل شعيب از طريق همين دختر فرا خوانده مي شود ، مي خوانيم که دختر براي راهنمايي از پيش او حرکت مي کرد و موسي پشت سرش . باد بر لباس دختر مي وزيد و ممکن بود لباس را از اندام او کنار زند . حياء و عفت موسي اجازه نمي داد ، چنين شود . از اين رو به دختر گفت : من از جلو مي روم ، بر سر دوراهيها و چند راهيها ، مرا راهنمايي کن .
حاصل آنکه اولاً : دختر و پسر از هر گونه ارتباط نفي نشده اند و در صورت نياز مي توانند با هم سخن بگويند : ثانياً : کلام ، لباس و شيوه رفتاري ، حامل بار معنايي است و زبان دارد . از اين رو بايد در رنگ لباس ، نوع آن ( تنگ ، کوتاه ، آستين نامناسب و ... ) ، کفش ، و انتخاب کلمات و طرز اداي آن ( با طنازي و نرم و ... ) دقيقاً رعايت حياء را نمود ؛ ثالثاً : رعايت عفاف و حيا ويژه جنس خاصي نيست و پسر مهذب و دختر عفيف در ارتباط هر دو بايد رعايت همه جوانب آسيب پذير به حيا و عفاف و وقار را بنمايند . رابعاً : مراد از حيا ، انزواگرايي ، کناره گيري و برخوردي مبتني بر شرم نيست .
با اين توضيح برداشت آناني که ذيل آيه گفته اند " شايد يک داستان نويس امروز که پرواي قلم و نوشتن نيز نداشته باشد در ترسيم اين لحظه ( زمان مواجهه دختر با موسي براي دعوت کردن به نزد پدر ) به صورت گل انداخته از شرم دختر اشاره مي کرد ، اما قرآن شرم را در گامهاي دختر توصيف مي کند ، نه درسيماي او . بي آنکه از دست و پا گم کردن ، توصيف و نشاني باشد ."  اين برداشت ناصواب است ، زيرا برخورد شرم آميزي در کار نبوده تا قرآن از دستپاچگي دختر گزارش دهد ، بلکه برخورد مسلط و مبتني بر حيا بوده است و آيه نيز بدان اشعار دارد و برخورد شرمگينانه در ارتباط دختر و پسر مذموم است و حال آنکه گام برداشتن بر گستره حياء ممدوح و مطلوب است و اين درسي است از كه آن الگوي قرآني استنتاج مي گردد .
3) امروزه آنچه در سطح جامعه ما به عنوان مشکل اساسي در سطح خانواده و محيطهاي آموزشي رخ مي نمايد وجود روابط پنهاني بين دختران و پسران است . و حتي از جمله عوامل زمينه ساز در برقراري روابط پنهاني ، احساس رسالت برخي از دختران و پسران به منظور يافتن دوست براي يكديگر است . در برقراري روابط پنهاني مي بايد به نقش عواملي که اولين پيوندها را ايجاد مي کند و همين پيوندها موجبات استمرار روابط پنهاني را فراهم مي آورند نيز به خوبي توجه کرد .
اما آيا از آيات مورد بحث و از اين الگوي قرآني در رابطه با معضل روابط پنهاني و راههاي مواجهه با آن مي توان درس و پندي آموخت ؟ به نظر مي رسد که آنچه که در منابع روايي آمده گره گشاست که چون آن دو دختر بر خلاف عادت هر روزه بزودي به خانه برگشتند و گوسفندان را با خود آوردند ، پدرشان که ا ز زود آمدنشان تعجب کرده بود ، پرسيد : چه سبب شد که امروز به اين زودي بازگشتيد ؟ دختران گفتند:مرد صالحي بر سر چاه بود که با مشاهده وضع ما بر ما ترحم کرد و گوسفندانمان را آب داد و ما زود تر به خانه آمديم .
به عبارت ديگر روابط پنهاني عميق و کثير يکدفعه شکل نمي گيرد . با برخورد اتفاقي ، خصوصاً اگر در قالب رفع مشكل و حاجتي باشد كه بر قلب و لسان آدمي اثر مطلوب بگذارد ، به سمت روابطي گسترده تر و احيانا نامطلوبتر مي رود . در اينجا از راههاي آسيب زدايي در ارتباط دختر و پسر آن است كه همان اولين برخورد ،‌ در فضاي خانوادگي مطرح شده و افراد مجربتر و والدين سرد و گرم چشيده ، راهنمايي هاي لازم را در اختيار نسل جوان قرار دهند . در صورتيكه دختر و پسر مشكلات و حوادث جديد و برخورد قابل توجه روزانه را با افراد مجربتر در فضاي خانواده مطرح كنند و والدين نيز بتوانند نقش مفيد ، راهنما و سازنده ايفاد كنند . با روابط پنهاني و ناسالمي كه محتمل است متعاقب برخورد اول شكل گيرد ، گرفته مي شود .
البته واضح است كه چنين اقدامي ، اولا : روابط صميمي والدين و نوجوانان و جوانان را مي طلبد . بايد فرزندان محيط خانه را سالم ، امن و قابل اعتماد احساس كنند تا درد دلها و مشكلات را با والدين در ميان بگذارند . ثانيا : والدين بايد شرايط نسل بعدي را درك كنند و سعة‌ صدر داشته باشند ،‌ تا واقعيتها را بشنوند و به راه حلها بينديشند . اين چنين اقدامي از « انقطاع نسلها » در محيط خانواده جلوگيري نموده و ضمن ايجاد فضاي سالم در نظام خانوادگي ، به راه حلهاي مطلوب نيز مي رسند .
چنين پيامي را به وضوح از الگوي قرآني روابط دختر و پسر مي توان آموخت ، زيرا دختران آنچه را كه رخ داده بود با پسر جواني در خانواده مطرح مي كنند و پدر حكيمانه نسبت به آن عكس العمل نشان داد .
نه تنها دختران را در ارتباط گرفتن با آن پسر سرزنش نكرد ، بلكه دخترش را به دنبال آن فرد صالح فرستاد و ...
4) از نكاتي كه در فرهنگ عاميانه ، ‌ارزش تلقي نمي شود و شايد حتي ضد ارزش نيز قلمداد شود آن است كه براي تشكيل زندگي مشترك ، دختري از پسري خواستگاري نمايد . حال با توجه به الگوي قرآني مورد بحث در ارتباط دختر و پسر ،‌ پرسش اساسي آن است كه آيا از نگاه ديني ،‌ براي زندگي مشترك دختر در انتخاب شريك زندگي مي تواند پا پيش


خدايا مگذار آنچه را حق مي دانم بخاطر آنچه بد مي دانند
كتمان كنم. «معلم شهيد دكتر شريعتي»

www.HLamerd.blogfa.com  وبلاگ پرسشنامه